УИХ-ын 2022 оны хаврын ээлжит чуулган энэ сарын 15-нд буюу маргааш эхэлнэ. Тодруулбал, УИХ-ын тухай хуулийн 18 дугаар зүйлийн 1 дүгээр заалтад "УИХ-ын намрын ээлжит чуулган аравдугаар сарын 1-ний өдрөөс, хаврын ээлжит чуулган гуравдугаар сарын 15-наас тус тус эхлэн 75-аас доошгүй ажлын өдөр чуулна” хэмээн заасан. УИХ-ын хаврын ээлжит чуулганаар доорх 55 хууль, тогтоолын төслийг хэлэлцэхээр товлоод байна.

1/Ашигт малтмалын тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

2/Аж ахуйн нэгжийн орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай, Хувь хүний орлогын албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон бусад татварын хуулиудад нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай болон зарим татвараас чөлөөлөх тухай хуулийн төсөл;

3/Газрын багц хуулийн төсөл;

4/Гэмт хэрэг, зөрчлөөс урьдчилан сэргийлэх тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

5/Дампуурлын тухай хуулийн төсөл буюу Төлбөрийн чадваргүйдлийн тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

6/Донорын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

7/Жагсаал цуглаан хийх журмын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

8/Зарим төрлийн төрийн хяналт шалгалтын үйл ажиллагааг түр зогсоох тухай анхдагч хуулийн төсөл;

9/Засгийн газрын тусгай сангийн тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

10/Захиргааны ерөнхий хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

11/Зөрчлийн тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

12/Зөрчил шалган шийдвэрлэх тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

13/Иргэний болон захиргааны шүүхийн шийдвэр гүйцэтгэх тухай анхдагч хуулийн төсөл;

14/Иргэний хэрэг шүүхэд хянан шийдвэрлэх тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

15/Иргэний үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх, эрх чөлөөний тухай хуулийн төсөл;

16/Малын тоо толгойн албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

17/Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн тухай хуулийн төсөл;

18/Монгол Улсын Хөгжлийн банкны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

19/Монгол Улсын нэгдсэн төсвийн 2023 оны төсвийн хүрээний мэдэгдэл, 2024-2025 оны төсвийн төсөөллийн тухай хуулийн төсөл;

20/Монгол Улсын 2021 оны нэгдсэн төсвийн гүйцэтгэл, Засгийн газрын санхүүгийн нэгтгэсэн тайлан, "Монгол Улсын 2021 оны төсвийн гүйцэтгэл батлах тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл;

21/Нийгмийн даатгалын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

22/Нэмэгдсэн өртгийн албан татварын тухай хуульд өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

23/Онцгой албан татварын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

24/Өндөр насны тэтгэврийн доод хэмжээг нэмэгдүүлэх тухай хуулийн төсөл;

25/Төрийн өмчийн тухай хуулийн төсөл;

26/Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай анхдагч хуулийн төсөл;

27/Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуулийн төсөл;

28/Төрийн болон орон нутгийн өмчийн тухай хуулийн төсөл;

29/Төрийн өмчит болон төрийн өмчийн оролцоотой хуулийн этгээдийн тухай хуулийн төсөл;

30/Төрийн болон албаны нууцын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

31/Төрийн албаны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

32/Төрийн болон орон нутгийн өмчит компанийн тухай анхдагч хуулийн төсөл;

33/Төрийн болон орон нутгийн өмчийн хөрөнгөөр бараа, ажил, үйлчилгээ худалдан авах тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

34/Төр, хувийн хэвшлийн түншлэлийн тухай хуулийн төсөл;

35/Төрийн хяналт шалгалтын тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

36/Төрийн жинхэнэ албаны сонгон шалгаруулалтын тусгай журмын тухай хуулийн төсөл;

37/Төрийн албан хаагчийн ёс зүйн тухай хуулийн төсөл;

38/Тээврийн нэгдсэн хуулийн анхдагч хуулийн төсөл;

39/"Тэтгэврийн доод хэмжээг индексжүүлэх тухай” Улсын Их Хурлын тогтоолын төсөл;

40/Улс төрийн намын тухай хуулийн төсөл

41/Үл хөдлөх эд хөрөнгийн албан татварын тухай хуульд нэмэлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

42/Үндэсний баялгийн сангийн тухай анхдагч хуулийн төсөл;

43/Үндэсний их баяр наадмын тухай хуулийн төсөл;

44/Үнэт цаасны зах зээлийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

45/Хот тосгоны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төсөл;

46/Хог хаягдлын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

47/Хүүхэд хамгааллын тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах хуулийн төсөл;

48/Хөгжлийн сангийн тухай анхдагч хуулийн төсөл;

49/Хөрөнгө оруулалтын тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

50/Хөдөлмөрийн тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

51/Шилэн дансны тухай хуульд нэмэлт, өөрчлөлт оруулах тухай хуулийн төсөл;

52/Шүүх байгуулах тухай хуулийн төсөл;

53/Шүүхийн шинжилгээний тухай хуулийн төсөл /Шинэчилсэн найруулга/;

54/Шүүхийн бус журмаар өр барагдуулах тухай анхдагч хуулийн төсөл;

55/Эдийн засгийн сэргэлтийг дэмжих хөгжлийн төслийг санхүүжүүлэх нөхцөлийг бүрдүүлэх тухай анхдагч хуулийн төсөл.

УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын байнгын хорооноос “Малдын эрхзүйн байдал, цахим шилжилт” хэлэлцүүлгийг өнөөдөр Төрийн ордонд зохион байгуулж байна. Хэлэлцүүлгийн эхэнд УИХ-ын Инновац, цахим бодлогын байнгын хорооны дарга Н.Учрал УИХ-аас Малчны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төслийг боловсруулахаар ажиллаж буйг танилцууллаа. Монгол Улсын газар нутгийн 71.2 хувийг бэлчээр, хадлангийн газар, аймаг, орон нутгийн эдийн засгийн 85 хувийг мал аж ахуйн салбараас хамааралтай байна. Түүнчлэн Монгол Улсын нийт ажиллах хүчний 25.5 хувь нь энэ салбарт ажилладаг бол ДБН-ий 10.9 хувь, экспортын бүтээгдэхүүний 5.6 хувийг  мал аж ахуйн салбар бүрдүүлдэг аж. Тиймээс нийт 67.3 сая малтай 246.3 мянган өрхийн өмнө тулгамдсан асуудлыг шийдвэрлэхэд уг хуулийн төсөл чухал нөлөөтэйг онцолсон юм.

Монгол Улсад 2010 онд 100.3 сая га талбай бэлчээрийн газар нутаг байсан бол 685 мянга болж буурсан байна. Үүний улмаас бэлчээрийн даац хэтэрч, бэлчээрийн ургамлын бүрэлдэхүүн, ургацад өөрчлөлт оржээ. Тухайлбал, 2050 он гэхэд бэлчээрийн ургац өндөр уулын бүсэд 22.5, ойт хээрийн бүсэд 37.5, хээрийн бүсэд 31.5, цөлийн хээр болон цөлийн бүсэд 7.4 хувиар багасах хандлагатай байгааг УИХ-ын гишүүн Н.Учрал дурдлаа. Тиймээс хуулийн төсөл бэлчээрийн газар нутгийн тулгамдсан асуудал, уур амьсгалын өөрчлөлт, эрсдэл, малчны өөрөө удирдах байгууллагын тогтолцоо, малчны залгамж халааг бэлтгэх, эдийн засгийн чадавх, малын гаралтай бүтээгдэхүүний түүхий эдийн үнэ цэнийг хамгаалахтай холбоотой заалтыг тусгахаар төлөвлөж байгаа аж. Тухайлбал, цахим боловсролын системийг сайжруулж, малчны 6-8 настай хүүхдийг цахимаар сурах боломжийг бүрдүүлэх шаардлагатай байгаа юм. Түүнчлэн малчдыг мэдээллээр хангах, залгамж халааг бүрдүүлэх үүднээс Малчдын хөгжлийг дэмжих төв байгуулах боломж байгааг дурдлаа. Мөн малчны үнэмлэх олгох ажлыг сайжруулж, малчны мэргэжлийн зэрэг олгох, дамтамжтай сургалтад хамруулах ажлыг зохион байгуулж, шагнал урамшуулалтай холбодог тогтолцоо руу шилжих нь зөв гэдгийг мөн онцолсон юм. Мал сүргийн тархалт, генетик нөөцөд үндэслэн орон нутагт түүхий эд боловсруулах үйлдвэр байгуулах, хотоос мал маллахаар орон нутаг руу шилжиж буй иргэдэд Хөдөлмөр эрхлэлтийг дэмжих сангаас хөнгөлөлттэй зээл олгох, мал аж ахуйг жижиг, дунд үйлдвэр эрхлэгчдийн ангилалд оруулах шаардлагатай гэдгийг УИХ-ын гишүүн Н.Учрал онцлов. Хуулийн төслийг боловсруулахдаа малчидтай уулзаж, саналыг нь тусгана гэдгээ тэрбээр илтгэлийнхээ төгсгөлд дурдав.

Монгол Улс нийт мал сүргийнхээ тоогоор дэлхийд тэргүүлэх 5 орны тоонд ордог ч эдийн засгийн үр ашгийг нь бүрэн хүртэж чадахгүй байгааг УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн хэллээ. Тухайлбал, Монгол Улсын 67.3 сая мал сүргээс ердөө 4 сая нь үхэр байна. Гэтэл БНХАУ л гэхэд жилд 100 сая гаруй үхэр хүнсэндээ хэрэглэдэг байна. Өөрөөр хэлбэл,  хамгийн их эдийн засгийн эргэлтэд ордог мал болох үхрийн тоо толгойгоор дэлхийд 56 дугаарт орж байгаа юм. Энэ нь мал сүргийнхээ бүтэцэд анхаарах шаардлагатай гэдгийг харуулсан хамгийн бодит тоон үзүүлэлт гэдгийг тэрбээр дурдсан юм. Монгол Улсын нийт малчдын 5 хувь нь 1000-аас олон, 95 хувь нь мянгаас цөөн малтай байна. Улсын дунджаар нэг малчинд 322 толгой мал ногдож буйг УИХ-ын гишүүн Г.Тэмүүлэн хэллээ. Мал аж ахуйг шинжлэх ухааны үндэслэлтэй хөгжүүлээгүйн улмаас малын тоо толгой хэт өсөж, нийт газар нутгийн 65-70 хувь бэлчээрийн доройтолд орж, ган, зудад нэрвэгдэх тохиолдол улам бүр нэмэгдэж байгаа юм. Тиймээс мал аж ахуйн салбарыг шинжлэх ухаанд тулгуурлан хөгжүүлэх, бэлчээрийн асуудлыг шийдвэрлэх шаардлага үүссэн гэдгийг тэрбээр дурдлаа. Түүнчлэн сум бүрд малын гаралтай 10 төрлийн бүтээгдэхүүнд ерөнхий дүн шинжилгээ хийдэг лаборатори байгуулах, тээвэр логистикийн асуудлыг шийдвэрлэх ажлыг төр хувийн хэвшил хамтран хийх боломжтой хэмээн үзэж буйгааа хэллээ.

Мал аж ахуйн салбарыг цахимжуулахад харилцаа холбооны дэд бүтцийн хүртээмжийг сайжруулах, иргэд харилцаа холбооны системийг хэрэглэх мэдлэг чадварыг дээшлүүлэх, салбарын яамд цахим системийг хөгжүүлэхэд анхаарах шаардлагатай байгааг Цахим хөгжил, харилцаа холбооны яам (ЦХХХЯ)-ны Бодлого, төлөвлөлтийн газрын дарга З.Гантогоо илтгэлдээ дурдав. Монгол Улсын 331 сумын 326 нь шилэн кабелийн сүлжээнд холбогдсон бол энэ онд багтаан үлдсэн сумыг холбохоор төлөвлөж ЦХХХЯ байгаа аж. Орон нутгийн нийт өрхийн ердөө 17 хувь нь компютер ашиглаж байгаа нь цахим хичээлээс эхлээд төрийн цахим үйлчилгээ хангалттай хүрэхгүй байгааг харуулж байна. Тиймээс мал аж ахуйн салбарын цахим шилжилтийг хийхэд ХХААЯ-тай хамтран ажиллана гэдгийг дурдлаа. Хэлэлцүүлэг үргэлжилж байна. Хэлэлцүүлэгт оролцогчдын саналыг Малчны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн төсөлд тусгах юм.

Засгийн газрын ээлжит хуралдаан Төрийн ордонд 8.00 цагт эхэлж, 20 орчим асуудал хэлэлцэж байна. Тодруулбал, Зүүнбаян-Хангийн төмөр замын төслийн явц, Газрын тос дамжуулах хоолой барих төсөл, Татан буугдсан “Капитал банк” ХХК-д байршиж байсан Нийгмийн даатгалын сангийн хөрөнгийг төлүүлэх чиглэлээр хэрэгжүүлж  байгаа ажлын талаар хэлэлцэж байна. Засгийн газрын хуралдааны шийдвэрийг 13.00 цагт хэвлэлийн хурал хийж танилцуулахаар товложээ.

Япон улс Украины эргэн тойронд үүссэн нөхцөл байдалтай холбогдуулан Оросын эсрэг шинэ хориг арга хэмжээ авахаар хэлэлцэж байна. Ёмиури сонины мэдээлснээр Япон улс хиймэл оюун ухаан, хагас дамжуулагч ашигладаг өндөр технологийн бүтээгдэхүүн экспортлоход хориг тавьж магадгүй байна. Энэ хориг нь цэргийн хэрэгцээнд зориулагдсан бараа бүтээгдэхүүн болон иргэний бүтээгдэхүүнд хамаарах бололтой.

Түүнчлэн мэдээнд Оросын эсрэг санхүүгийн хориг арга хэмжээ авахыг үгүйсгээгүй байна. Өчигдөр (2022.02.21) АНУ-ын Ерөнхийлөгч Жо Байден ОХУ-ын зүгээс Донецк болон Лунгаскийн тусгаар тогтнолыг хүлээн зөвшөөрмөгц хориг арга хэмжээний тухай зарлигт гарын үсэг зурахаар шийдсэн юм.

АНУ-ын хориг хувь хүн, хуулийн этгээдийн шинээр хөрөнгө оруулалт хийх, худалдаа хийх, санхүүжүүлэхийг хориглох хүрээнд яригдаж байгаа. Мөн Их Британийн Ерөнхий сайд Борис Жонсон, Европын дипломатын тэргүүн Жозеп Боррел нар мөн Оросын эсрэг хориг арга хэмжээ авахаа мэдэгдээд байгаа билээ.